Hvernig lżsir einelti sér ?

Einelti er skilgreint sem  endurtekin eša višstöšulaust įreyti/ valdbeiting, munnleg,  sįlfręšileg eša lķkamleg, framkvęmdar af einstaklingi eša hóp einstaklinga sem beita sér gegn annarri manneskju eša hóp einstaklinga gegn žeirra vilja.

Dan Olweus skilgreinir einelti žannig aš  žaš sé einstaklingur sem lendir reglulega og yfir įkvešiš tķmabil ķ neikvęšu įreiti af hendi eins eša fleiri. Roland telur einelti vera langa og kerfisbundna notkun ofbeldis, andlegs eša lķkamlegs, gagnvart einstaklingi sem ekki getur variš sig ķ ašstęšunum. Bjorkquist og fleiri segja einelti vera įkvešna tegund żgi eša įrįsargirni sem sé ķ raun félagsleg.

Pikas heldur žvķ fram aš naušsynlegt višmiš til aš meta einelti sé aš žaš sé neikvęš hegšun frį tveimur eša fleiri einstaklingum gagnvart einum einstaklingi eša hópi.

Besag segir aš ķ Bretlandi sé žaš tališ einelti žegar einn einstaklingur ręšst į einhvern hįtt gegn einum einstaklingi, hópi eša hópur ręšst gegn hópi eša hópur gegn einstaklingi.

Žaš er til dęmis einelti žegar eitthvaš af eftirfarandi er framkvęmt.

  • Uppnefningar og baktal
  • Sögur geršar til aš koma öšrum ķ vandręši
  • Telja fólki frį žvķ aš spjalla eša vingast viš įkvešna einstaklinga
  • Žegar gert er grķn af öšrum vegna śtlits eša žyngdar
  • Hęšst af menningu, trś eša hśšlit eintaklings
  • Hęšst af fötlum eša heilsuleysi
  • Žegar įkvešnir einstaklingar fį ekki aš vera meš ķ leikjum
  • Gert grķn ķtrekaš af einstakling sem tekur žvķ nęrri sér
  • Illkvittin sms eša netpóstur
  • Žegar neitaš er aš vinna meš įkvešnum einstaklingum ķ skólanum
  • Eigur annara eyšilagšar
  • Lķkamlegar meišingar, sparkaš, slegiš, hrękt eša fellt einstaklingCrying

Trumpetplaying

Watch this: http://www.youtube.com/watch?v=ZV0hZK1FzbY

Einelti gegn stślkum

Amnesty International krefur rķkisstjórnir og skólayfirvöld um allan heim um aš grķpa til įhrifarķkra ašgerša til aš enda ofbeldi gegn stślkum, žį sérstaklega innan veggja kennslustofunnar. Nż skżrsla um ofbeldi gegn stślkum ķ skólum kom śt nżveriš į vegum samtakanna.

Aš sögn Amnesty International hafa rķkisstjórnir brugšist stślkum ķ grundvallaratrišum į borš viš öryggi ķ skólum. Žaš er aš mati samtakanna óįsęttanlegt aš ekki sé brugšist viš ofbeldi gegn stślkum ķ skólum į įhrifarķkan og tafarlausan hįtt.

Samtökin benda į aš nįnast allar rķkisstjórnir heims hafa fordęmt ofbeldi gegn konum og stślkum. Rķkisstjórnir bera beina įbyrgš į grunnskólastarfi og eru grunnskólar mikilvęgur vettvangur fyrir yfirvöld aš standa viš orš sķn og fylgja žeim eftir meš beinum ašgeršum.

Skżrslan, sem ber heitiš Öruggir skólar: réttur allra stślkna (Safe Schools: Every Girl“s Right), sżnir fram į aš ofbeldi innan skóla er alvarlegt samfélagsvandamįl vķšast hvar um heim. Stślkur hvarvetna eiga žaš į hęttu aš verša fyrir kynferšislegu ofbeldi, žęr įreittar eša žeim hótaš į leiš sinni ķ skólann og innan veggja hans.

Sumar stślkur eru ķ meiri įhęttu aš verša fórnalömb ofbeldis en ašrar. Stślkur sem tilheyra žjóšernisminnihlutum, lesbķur og fatlašar stślkur eru sérlega ķ hęttu į aš vera beittar ofbeldi.

Ķ skólanum verša margar stślkur fyrir andlegu ofbeldi, žęr nišurlęgšar og lagšar ķ einelti. Sumar stślkur eru baršar ķ kennslustofunni undir žvķ yfirskyni aš halda uppi aga. Stślkur eiga ennfremur į hęttu aš vera beittar kynferšislegu ofbeldi af hįlfu annarra nemenda, žeim bošnar hęrri einkunnir ķ skiptum fyrir kynlķfsgreiša, eša žeim jafnvel naušgaš į kennarastofunni.

Rannsókn mešal skólastślkna ķ Malavķ frį įrinu 2006 sżnir fram į aš helmingur stślknanna kvašst hafa veriš snert į kynferšislegan hįtt ķ leyfisleysi af kennara eša samnemendum.

Ennfremur hefur rannsókn ķ Bandarķkjunum sżnt fram į aš 83% stślkna ķ rķkisreknum grunnskólum į aldursbilinu 12-16 įra hafa upplifaš einhvers konar kynferšislega įreitni.

Įrįsir į stślkur ķ skólum hafa bęši skyndileg og langvarandi įhrif.

Ofbeldiš hefur ekki einungis įhrif į lķkamlega og andlega heilsu stślknanna heldur einnig įhrif į möguleika žeirra til aš afla sér menntunar. Fórnarlömb ofbeldis eru lķklegri til žess aš hętta ķ skóla og gefa upp vonina um aš losna śr vķtahring fįtęktar og įhrifaleysis.

Samtökin benda į ašgangur aš góšri menntun er lykillinn aš žvķ aš efla žįtttöku kvenna į opinberum svišum samfélagsins og styrkja konur til virkrar samfélagslegar žįtttöku. Žaš hefur ęvilöng įhrif į konur aš vera neitaš um menntun.

Įrįsargjarnir og óvišeigandi kynferšislegir tilburšir drengja ķ skólum hafa oft veriš įlitnir sem ešlileg drengjahegšun. Slķk višleitni sendir žau skilaboš aš ofbeldi gegn konum og stślkum sé įsęttanlegt og aš įreitni af hendi drengja sé ešlileg.

Ķ vištölum į vegum Amnesty International viš ķbśa į Haķti kom fram aš ofbeldi žekktist vķša ķ skólum en vęri sjaldan tilkynnt. Lķkamlegar refsingar į borš viš svipuhögg, barsmķšar meš rafmagnssnśrum, matarskortur, kynferšislegt ofbeldi, móšganir, og andlegt ofbeldi voru algengar refsingar sem kennarar og ašrir starfsmenn skóla śtdeildu.

Konur eiga sérlega į hęttu aš vera beittar ofbeldi ķ skólum į įtakasvęšum. Skólastarf fer ennfremur alvarlega śr skoršum žar sem kennarar og nemendur eru skotmörk vopnašs ofbeldis. Ķ Afganistan eru ķkveikjur ķ skólum sķfellt algengari, žį sérstaklega ķ stślknaskólum, og eru ógnanir og įrįsir į kvenkyns nemendur ę algengari žar į sķšustu įrum.

Margir grunnskólar innheimta enn skólagjöld, žrįtt fyrir aš alžjóšalög kveši į um aš grunnskólamenntun hvarvetna ķ heiminum eigi aš vera gjaldfrjįls. Skólagjöld og önnur tengd gjöld eru óyfirstķganleg hindrun fyrir margar fjölskyldur og eru stślkur lķklegri en strįkar til žess aš vera neitaš um skólagöngu ef foreldrar hafa ekki efnahagslega burši til aš senda öll börn sķn ķ skóla.

Amnesty International hefur birt sex liša įętlun handa yfirvöldum og yfirmönnum skólastofnanna, sem ķ birtast eftirfarandi tillögur:

Aš koma į og fylgja eftir višeigandi lögum, stefnum og ašgeršum sem banna allar tegundir ofbeldis gegn konum, žar meš taldar lķkamlegar refsingar, munnlegar svķviršingar, įreitni, lķkamlegt og andlegt ofbeldi, kynferšislegt ofbeldi og misnotkun.

Aš koma į fót ašgeršaįętlunum ķ hverju landi til žess aš tryggja öruggt umhverfi fyrir stślkur. Žar ętti aš vera innifaldar leišbeiningar fyrir skóla og lögbundna žjįlfun fyrir kennara og nemendur.

Kennarar, skólayfirvöld og ašrir opinberir starfsmenn žurfa aš bregšast skjótt viš tilkynningum um ofbeldi og tryggja veršur įhrifarķka eftirfylgni viš hvert mįl. Tryggja veršur aš įhrifarķk rannsókn og lögsókn į hendur geranda verši framkvęmd žegar slķkt į viš og aš stušningi į borš viš lęknisžjónustu til handa fórnalamba ofbeldis sé komiš į fót eša hann efldur.

Aš lokum hvetja Amnesty International rķkisstjórnir sem vinna aš žśsaldarmarkmišum Sameinušu žjóšanna aš taka fyrir og fjalla um ofbeldi og misrétti ķ garš kvenna. Žessi markmiš, sem miša aš žvķ aš śtrżma fįtękt, innihalda kröfur um ašgang allra aš grunnskólamenntun og jafnrétti kynjanna. Įrangur žeirra er męldur ķ fjölda stślkna ķ hverjum bekk, en ekki er innan žeirra tekiš į žvķ ofbeldi og misrétti sem gerir žaš aš verkum aš stślkur hrökklast śr skóla eša fį ekki tękifęri til skólagöngu.

Amnesty International styšur ašgeršir rķkja sem miša aš žvķ aš nį Žśsaldarmarkmišunum en benda samtökin jafnframt į aš til aš tryggja jafnrétti kynjanna žarf aš koma til aukin skuldbinding rķkja og tafarlausar ašgeršir til aš enda ofbeldi gegn stślkum ķ skólum. Žaš er žraut aš lęra žegar berjast žarf gegn ofbeldi į hverjum degi.


Einelti

Takk fyrir videoiš žaš hjįlpaši mér mikiš

Mannréttindi

1. gr.

Ķ samningi žessum merkir barn hvern žann einstakling sem ekki hefur nįš įtjįn įra aldri, nema hann nįi fyrr lögręšisaldri samkvęmt lögum žeim sem hann lżtur.

3. gr.

2. Meš hlišsjón af réttindum og skyldum foreldra eša lögrįšamanna, eša annarra sem bera įbyrgš aš lögum į börnum, skuldbinda ašildarrķki sig til aš tryggja börnum žį vernd og umönnun sem velferš žeirra krefst, og skulu žau ķ žvķ skyni gera allar naušsynlegar rįšstafanir į sviši löggjafar og stjórnsżslu.

3. Ašildarrķki skulu sjį til žess aš stofnanir žar sem börnum skal veitt umönnun og vernd starfi ķ samręmi viš reglur sem žar til bęr stjórnvöld hafa sett, einkum um öryggi, heilsuvernd og fjölda og hęfni starfsmanna, svo og um tilhlżšilega yfirumsjón.

9. gr.

1. Ašildarrķki skulu tryggja aš barn sé ekki skiliš frį foreldrum sķnum gegn vilja žeirra, nema žegar lögbęr stjórnvöld įkveša samkvęmt višeigandi lögum og reglum um mįlsmešferš aš ašskilnašur sé naušsynlegur meš tilliti til hagsmuna barnsins enda sé sś įkvöršun hįš endurskošun dómstóla. Slķk įkvöršun kann aš vera naušsynleg ķ įkvešnum tilvikum, svo sem ef barn sętir misnotkun eša er vanrękt af foreldrum sķnum, eša žegar foreldrar bśa ekki saman og įkveša veršur hver skuli vera dvalarstašur žess.

3. Ašildarrķki skulu virša rétt barns sem skiliš hefur veriš frį foreldri eša foreldrum sķnum til aš halda persónulegum tengslum og beinu sambandi viš žau bęši meš reglubundnum hętti, enda sé žaš ekki andstętt hagsmunum žess.

18. gr.

2. Til žess aš tryggja og efla réttindi žau sem kvešiš er į um ķ samningi žessum skulu ašildarrķki veita foreldrum og lögrįšamönnum višeigandi ašstoš viš aš rękja uppeldisskyldur sķnar og sjį til žess aš byggšar séu upp stofnanir og ašstaša og žjónusta veitt til umönnunar barna.

3. Ašildarrķki skulu gera allar višeigandi rįšstafanir til aš tryggja aš börn foreldra sem stunda atvinnu fįi notiš góšs af žjónustu og ašstöšu til umönnunar barna sem žau kunna aš eiga rétt į.


Kadmķn

Kadmķn er 65. algengasta frumefniš ķ jaršskorpunni. Žegar žaš kemst ķ tęri viš andrśmsloftiš brennur žaš meš skęrri birtu og myndar efnasambandiš CdO. Efniš er notaš til aš hśša stįl, jįrn og fleiri mįlma til aš mynda žar tęringaržolna hśš. Žaš lękkar bręšslumark annarra mįlma viš blöndun og er žį notaš ķ sjįlfvirka slökkviśšara og öryggi. Žaš er einnig žekkt ķ rafhlöšum. Kadmķnsambönd eru mjög eitruš.

Hvaš eru margar frumeindir ķ sśrefnissameind

Hvert frumefni hefur įkvešiš efnatįkn sem samanstendur af einum eša tveimur bókstöfum. Til dęmis hefur sśrefni efnatįkniš O, vetni H, kolefni C, helķn He og svo mętti lengi telja.

Uppbyggingu efna er hęgt aš lżsa meš nokkrum efnaformślum. Ķ svonefndri sameindaformślu (e. molecular formula) kemur fram hvaša frumefni eru ķ efninu og hversu margar frumeindir af hverri gerš eru ķ efninu. Reynsluformśla (e. empirical formula) tilgreinir hvert hlutfall frumefnanna er og byggingaformśla (e. structural formula) śtskżrir byggingu efnisins.

Bygging sśrefnissameindar
Sameindaformśla lżsir gerš og fjölda allra frumefna ķ sameind. Sameindaformśla sśrefnis er O2 og segir tölustafurinn 2 okkur aš žaš eru tvęr sśrefnisfrumeindir ķ einni sśrefnissameind. Aš sama skapi segir sameindaformśla ósons (O3) okkur aš óson er uppbyggt af žremur sśrefnisfrumeindum, vatn (H2O) er uppbyggt af tveimur vetnisfrumeindum og einni sśrefnisfrumeind, etanól (C2H6O) inniheldur tvęr kolefnisfrumeindir, sex vetnisfrumeindir og eina sśrefnisfrumeind, og svo framvegis.

Bygging vatnssameindar
Ef fleiri en tvęr frumeindir eru ķ sameindaformślunni er ekki alltaf augljóst hvernig bygging sameindarinnar er, žaš er hvaša frumeindir tengjast hverjum. Ķ tilviki sameinda sem innihalda einungis tvęr frumeindir, eins og į viš um sśrefnissameindina, er žó greinilegt aš frumeindirnar tengjast hvor annarri beint. Hins vegar sést ekki į sameindaformślunni aš į milli sśrefnisfrumeindanna er svokallaš tvķtengi, žaš er tvö tengi. Sśrefni hefur nefnilega žann eiginleika aš geta bundist meš tveimur tengjum eins og sést lķka ķ tilviki vatns žar sem ein sśrefnisfrumeind tengist tveimur vatnsfrumeindum. Til eru żmsar reglur og įbendingar um tengigetu frumeinda sem geta hjįlpaš manni aš įtta sig į byggingu sameinda.


Fyndinn žessi

Ef žiš hafiš gaman af grķnmyndum žį rįšlegg ég ykkur aš horfa į Mr.Bean Holiday eša Charley Chaplin goldrush. Googliš bara žessar myndir og sjįiš sżnishorn. Žeir sem hafa séš žessar myndir big deal en žiš ęttuš aš sjį žęr.

Ps.Big deal žżšir Skiptir ekki mįli.

Devil


Byggingareiningar alheimsins

Tķtuprjónn,blašra,vatn o.s.frv. allt žetta er bśiš er bśiš til śr efnum sem kallast frumeindir. Frumeindir eru minnsta efni sem til er og žegar žaš kemur saman veršur žaš aš sameindum.

Hitinn minnkar lag af lagi

Sį varmi sem fyrirfinnst ķ kórónunni (og annars stašar ķ sólkerfinu) myndast ķ kjarna sólarinnar. En hitastigiš fellur jafntgegnum fleiri lóg upp af yfirboršinu (ljóshvofinu).

Nęsta sķša »

Innskrįning

Ath. Vinsamlegast kveikiš į Javascript til aš hefja innskrįningu.

Hafšu samband